Photocopy sách giáo khoa cho con học: Có vi phạm quyền tác giả? 

Photocopy sách giáo khoa cho con học: Có vi phạm quyền tác giả? 

Năm học mới bắt đầu, nhưng tại một số địa phương, tình trạng thiếu sách giáo khoa vẫn khiến nhiều phụ huynh phải tìm phương án tạm thời để bảo đảm việc học tập của con. Một trong những cách được một số phụ huynh lựa chọn là mượn sách của người quen rồi photocopy lại cho con sử dụng. Từ đây đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: phụ huynh photocopy sách giáo khoa cho con học có bị xem là vi phạm quyền tác giả hay không?

Câu trả lời không đơn giản là “có” hoặc “không”, bởi pháp luật cho phép một số trường hợp sao chép tác phẩm để học tập nhưng đặt ra những giới hạn nhất định.

1. Sách giáo khoa có được bảo hộ quyền tác giả không?

Theo khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, sách giáo khoa thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Trong đó, quyền sao chép tác phẩm là một trong những quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả. Vì vậy, về nguyên tắc việc sao chép toàn bộ hoặc một phần tác phẩm thuộc quyền của chủ sở hữu quyền tác giả và phải được thực hiện trong phạm vi pháp luật cho phép hoặc được chủ sở hữu quyền tác giả đồng ý.

Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra một số trường hợp ngoại lệ đối với quyền tác giả, cho phép sử dụng tác phẩm đã công bố mà không phải xin phép, không phải trả tiền bản quyền nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

2. Photocopy sách để học tập có được pháp luật cho phép?

Theo Điều 25 Luật sở hữu trí tuệ, pháp luật cho phép cá nhân tự sao chép một bản tác phẩm để nghiên cứu khoa học, giảng dạy, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng quy định trường hợp sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị sao chép để phục vụ mục đích nghiên cứu, giảng dạy, học tập và không nhằm mục đích thương mại.

Đối với tác phẩm được thể hiện dưới dạng chữ viết, Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định việc photocopy, chụp ảnh hoặc sao chép bằng hình thức tương tự tối đa không quá 10% tổng số trang của tác phẩm để phục vụ việc học tập, nghiên cứu của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại.

Như vậy, việc một số phụ huynh photocopy sách giáo khoa cho con học không phải trong mọi trường hợp đều bị xem là xâm phạm quyền tác giả. Tuy nhiên, để thuộc trường hợp ngoại lệ, việc sao chép phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật đặt ra.

3. Photocopy một phần sách và photo toàn bộ sách có giống nhau?

Photo một phần sách giáo khoa

Trường hợp phụ huynh photocopy một phần sách giáo khoa trong giới hạn pháp luật cho phép, nhằm giúp con học tập và không sử dụng bản sao vào mục đích thương mại thì hành vi này có thể thuộc trường hợp ngoại lệ về quyền tác giả.

Photo toàn bộ sách giáo khoa

Ngược lại, nếu phụ huynh photocopy toàn bộ một cuốn sách giáo khoa để thay thế hoàn toàn việc mua hoặc sử dụng sách gốc thì việc sao chép đã vượt quá giới hạn “một phần” mà pháp luật cho phép. Khi đó, không thể chỉ dựa vào lý do “photocopy cho con học” để mặc nhiên cho rằng hành vi này không xâm phạm quyền tác giả.

Nói cách khác, mục đích học tập có thể là căn cứ để xem xét việc áp dụng ngoại lệ đối với quyền tác giả, nhưng không đồng nghĩa với quyền sao chép tác phẩm không giới hạn.

4. Vì sao pháp luật hiện hành giới hạn việc photocopy sách giáo khoa?

Quy định về các trường hợp ngoại lệ đối với quyền tác giả nhằm tạo sự cân bằng giữa quyền tiếp cận và sử dụng tác phẩm cho những mục đích chính đáng với quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.

Trong trường hợp phục vụ nhu cầu học tập cá nhân, pháp luật cho phép một số hình thức sao chép nhất định. Tuy nhiên, nếu việc sao chép vượt quá phạm vi pháp luật cho phép, đặc biệt là sao chép toàn bộ tác phẩm để thay thế cho việc sử dụng bản gốc, thì cần được xem xét dưới góc độ quyền sao chép của chủ sở hữu quyền tác giả.

Do đó, “không nhằm mục đích thương mại” không phải là điều kiện duy nhất để một hành vi photocopy đương nhiên được miễn trừ.

Từ các quy định trên có thể thấy, pháp luật về quyền tác giả đang cố gắng cân bằng giữa hai lợi ích: bảo đảm khả năng tiếp cận tác phẩm phục vụ việc học tập của cá nhân và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Vì vậy, quyền học tập không đồng nghĩa với quyền sao chép không giới hạn tác phẩm của người khác. Trong trường hợp thiếu sách giáo khoa, việc photocopy một phần tác phẩm trong phạm vi pháp luật cho phép nhằm phục vụ việc học tập và không nhằm mục đích thương mại có thể là giải pháp tạm thời nhưng photocopy toàn bộ sách để thay thế sách gốc lại là vấn đề khác và cần được xem xét dưới góc độ quyền tác giả.