Hậu quả pháp lý và hệ luỵ khi ký kết hợp đồng giả cách

HẬU QUẢ PHÁP LÝ VÀ HỆ LUỴ KHI KÝ KẾT HỢP ĐỒNG GIẢ CÁCH

     Pháp luật không có quy định định nghĩa thế nào là hợp đồng giả cách. Xét về bản chất hợp đồng giả cách được hiểu là loại hợp đồng xác lập một giao dịch dân sự giả tạo nhằm che dấu một giao dịch dân sự khác.

Căn cứ Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về khái niệm hợp đồng như sau: “Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.”

Hợp đồng là một hình thức của giao dịch dân sự. Để hợp đồng phát sinh hiệu lực pháp luật cần đảm bảo các điều kiện quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;

b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;

c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

- Hình thức của giao dịch dân sự cũng là một điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định.

Khi không đáp ứng một trong các điều kiện trên sẽ dẫn đến giao dịch dân sự vô hiệu. Bên cạnh đó phải kể đến một số giao dịch bị vô hiệu vì những lý do cụ thể như do giả tạo; do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện; do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội; do bị nhầm lẫn; do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; do người xác lập không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình; do không tuân thủ quy định về hình thức.

Trên thực tế có không ít trường hợp các chủ thể tham gia giao dịch đã thoả thuận, thống nhất xác lập một giao dịch giả tạo (còn gọi là ký kết hợp đồng giả cách) nhằm che giấu những giao dịch vi phạm điều cấm của pháp luật, thậm chí nhằm mục đích lừa đảo. Theo đó, sẽ tồn tại ít nhất hai giao dịch dân sự về một đối tượng mà các bên nhắm tới, đó là: giao dịch dân sự giả tạo và giao dịch dân sự có thật. Mục đích giao kết thực sự của các bên chỉ được thể hiện tại một giao dịch dân sự, còn một giao dịch dân sự kia nhằm che giấu giao dịch dân sự có thật. Việc xác lập hợp đồng giả tạo thường nhằm trốn tránh các nghĩa vụ phát sinh như trốn thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng nhà đất, làm giảm các khoản phí, chi phí phải đóng cho Nhà nước, trốn tránh trách nhiệm hình sự phát sinh nếu thực hiện giao dịch có thật, cũng có thể nhằm mục đích cho giao dịch dễ được thông qua tại cơ quan nhà nước do giá trị giao dịch thấp, ...

Pháp luật Việt Nam hiện chưa có quy định riêng nào dành cho hợp đồng giả cách. Nhưng bản chất hợp đồng giả cách cũng là hợp đồng xác lập một giao dịch dân sự giả tạo nhằm che dấu một giao dịch dân sự khác nên hợp đồng giả cách vẫn được điều chỉnh bởi những quy định điều chỉnh giao dịch dân sự nói chung.

Hậu quả pháp lý khi xác lập hợp đồng giả cách 

Theo quy định tại Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi các bên xác lập giao dịch dân sự một cách giả tạo nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác thì giao dịch dân sự giả tạo vô hiệu, còn giao dịch dân sự bị che giấu vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp giao dịch đó cũng vô hiệu theo quy định của Bộ luật này hoặc luật khác có liên quan. Trường hợp xác lập giao dịch dân sự giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba thì giao dịch dân sự đó vô hiệu. Khi đó, các hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu được quy định tại Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015 phát sinh hiệu lực.

“Điều 131. Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu

1. Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập.

2. Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Trường hợp không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả.

3. Bên ngay tình trong việc thu hoa lợi, lợi tức không phải hoàn trả lại hoa lợi, lợi tức đó.

4. Bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.

5. Việc giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu liên quan đến quyền nhân thân do Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định.”

Hệ luỵ có thể phát sinh

- Khi bị cơ quan chức năng phát hiện thì tùy theo mức độ vi phạm mà có thể sẽ tiến hành truy thu, xử phạt hành chính, thậm chí có thể bị xử lý hình sự về tội trốn thuế theo quy định tại điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015.

- Mang lại rủi ro cho các bên giao kết khi thực hiện hợp đồng. Chẳng hạn như, hai bên xác lập hợp đồng giả cách để che dấu hợp đồng chuyển nhượng nhà đất nhằm trốn tránh, làm giảm đi khoản thuế, phí phải đóng cho cơ quan Nhà nước. Khi thực hiện hợp đồng, bên chuyển nhượng đã bàn giao nhà, các giấy tờ chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền trên đất, đã thực hiện các thủ tục sang tên nhưng bên nhận chuyển nhượng chưa thanh toán giá trị chuyển nhượng cho bên chuyển nhượng. Sau đó, bên nhận chuyển nhượng đã chuyển nhượng nhà đất trên cho một bên thứ ba. Rõ ràng lúc này quyền lợi của bên chuyển nhượng bị xâm phạm, hợp đồng các bên xác lập công chứng lại là hợp đồng giả tạo nên chứng cứ để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp cho bên chuyển nhượng có phần hạn chế và việc chứng minh cũng có thể khó khăn hơn. 

- Một trường hợp rất phổ biến trong xã hội hiện nay là lập hợp đồng giả cách sang nhượng tài sản nhưng với mục đích thực sự là vay vốn. Hình thức này được thực hiện bằng việc công chứng tài sản đảm bảo với giá trị cao để hợp thức hóa khoản vay. Người cho vay sẽ dùng các biện pháp của mình, biến tài sản đó từ của người đi vay thành của người cho vay. Đây là tình trạng diễn ra trong hoạt động cho vay có dấu hiệu tín dụng hiện nay, tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an ninh trật tự xã hội cũng như gây thiệt hại nặng nề tài sản cho bên đi vay.

Trước những hệ luỵ, hậu quả pháp lý tiêu cực từ hoạt động xác lập hợp đồng giả tạo mang lại, người giao kết cần lưu ý, suy nghĩ thận trọng trước khi ký kết loại hợp đồng này. Ký kết hợp đồng này đồng nghĩa với việc đã vi phạm pháp luật, phải gánh chịu những hậu quả pháp lý và những nguy cơ tiềm ẩn về thiệt hại tài sản. Do đó, các bên không nên lựa chọn thực hiện hình thức giao dịch dân sự này để tránh gặp phải những hậu quả không đáng có.  

Trên đây là phần giải đáp của Văn phòng Luật sư Nhật Bình, nếu có bất kỳ thắc mắc nào xin vui lòng liên hệ chúng tôi.

VĂN PHÒNG LUẬT SƯ NHẬT BÌNH

Nhat Binh Law - NBL
Add   :  125K đường số 14, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP.HCM
Tel  :  +84-28-6658.8181, Hotline: 0907 299 951 (Mr. Ls Huỳnh Trung Hiếu)
Email:  nhatbinhlaw@luatsurienghcm.com

Website: luatsurienghcm.com, luatsunhatbinh.com