Phân loại rác tại nguồn đối với chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân từ năm 2025

Theo Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia năm 2023, mức phát sinh chất thải rắn sinh hoạt ước tính riêng tại nông thôn trên địa bàn cả nước khoảng 29.734 tấn/ngày. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt nông thôn được thu gom và xử lý đạt trung bình khoảng 77,69%, còn lại khoảng hơn 22% lượng chất thải rắn sinh hoạt bị xả thải trực tiếp ra môi trường. Hiện nay, việc xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại nước ta vẫn tiến hành chủ yếu bằng phương pháp chôn lấp, tuy nhiên số bãi chôn lấp hợp vệ sinh còn chưa đến 20%, gây nên hệ lụy vô cùng to lớn đối với môi trường. Trước thực trạng này, Nhà nước hướng đến việc triển khai triệt để công tác quản lý chất thải, theo đó, quy định về phân loại rác thải tại nguồn và xử phạt vi phạm hành chính trong phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải đã chính thức được áp dụng trên phạm vi cả nước.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm giảm thiểu, phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, thu gom và chuyển rác thải sinh hoạt đã được phân loại đến đúng nơi quy định. Căn cứ Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Công văn số 9368/BTNMT-KSONMT ngày 02/11/2023, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân được phân thành các nhóm sau:

Nhóm 1: Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế (bao gồm: giấy thải; nhựa thải; kim loại thải; thủy tinh thải; vải, đồ da; đồ gỗ; cao su; thiết bị điện, điện tử thải bỏ).

Nhóm 2: Chất thải thực phẩm (bao gồm: thức ăn thừa; thực phẩm hết hạn sử dụng; các loại rau, củ, quả, trái cây và các phần thải bỏ sau khi sơ chế, chế biến món ăn; các sản phẩm bỏ đi từ thịt gia súc, gia cầm; thủy, hải sản).

Nhóm 3: Chất thải rắn sinh hoạt khác (bao gồm: chất thải nguy hại, chất thải cồng kềnh, chất thải khác còn lại).

Về cách thức phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, người dân thực hiện theo Hướng dẫn kỹ thuật về phân loại chất thải rắn sinh hoạt được ban hành kèm theo Công văn số 9368/BTNMT-KSONMT ngày 02/11/2023 của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Ngoài ra, Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cũng quy định việc phân loại, lưu giữ và chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt được thực hiện như sau:

- Đối với chất thải thực phẩm, hộ gia đình, cá nhân ở nông thôn được khuyến khích tận dụng tối đa làm phân bón hữu cơ và thức ăn chăn nuôi;

- Đối với chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế, hộ gia đình, cá nhân chuyển giao cho tổ chức, cá nhân tái sử dụng, tái chế hoặc cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt;

- Đối với chất thải rắn sinh hoạt khác, hộ gia đình, cá nhân chuyển giao cho cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt.

Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trên từng địa bàn thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường quyết định việc phân loại cụ thể đối với chất thải rắn sinh hoạt khác, đồng thời quy định yêu cầu về các loại bao, bì dùng để chứa đựng chất thải. Như tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, người dân phân loại rác và sử dụng loại bao bì (túi), thiết bị lưu giữ (thùng) chất thải rắn đáp ứng các yêu cầu theo quy định tại Quyết định số 63/2024/QĐ-UBND ngày 20/9/2024 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, cụ thể:

i) Bảo đảm lưu chứa an toàn chất thải, có khả năng chống thấm, không làm rò rỉ nước rỉ rác và có kích thước phù hợp với lượng chất thải, thời gian lưu giữ.

ii) Bao bì (túi) phải được buộc kín, thiết bị lưu giữ (thùng) phải có nắp đậy kín để đảm bảo không phát tán mùi và có dán biển cảnh báo thông tin trên thân thùng.

Mặt khác, người dân cần hạn chế sử dụng túi ni lông khó phân hủy để chứa chất thải rắn sinh hoạt, khuyến khích sử dụng túi ni lông dễ phân hủy, bao bì thân thiện môi trường để thay thế các túi ni lông khó phân hủy.

Theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 79 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế, chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân đã được phân loại riêng thì không phải chi trả giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý. Bên cạnh đó, đối với trường hợp không phân loại hoặc phân loại không đúng chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế và chất thải thực phẩm, khoản 2 Điều 79 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định hộ gia đình, cá nhân phải chi trả giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý như với chất thải rắn sinh hoạt khác. Mặt khác, người lao động thu gom thủ công, thu gom cơ giới rác thải có thể từ chối tiếp nhận chất thải không phân loại, không sử dụng bao bì, thùng chứa theo quy định của chính quyền địa phương hoặc giao chất thải không đúng chủng loại theo lịch trình đã công bố (Điểm b khoản 2 Điều 5 và điểm b khoản 2 Điều 6 Thông tư 35/2024/TT-BTNMT ban hành quy trình kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt).

Hộ gia đình, cá nhân từ năm 2025 phải thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn theo các nhóm chất thải nêu trên. Việc phân loại rác tại nguồn là một trong các biện pháp giúp giảm tải áp lực trong khâu thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải, góp phần tăng cường tái sử dụng chất thải hữu cơ, hướng đến mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng 0 của nước ta vào năm 2050. Trong trường hợp hộ gia đình, cá nhân có hành vi không phân loại chất thải rắn theo quy định hoặc không sử dụng bao bì chứa chất thải rắn sinh hoạt theo quy định thì có thể bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng theo khoản 1 Điều 26 Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.